Tác giả Simbarashe Kundizeza phủ nhận dùng AI viết truyện đoạt giải Caine

Tác giả người Zimbabwe Simbarashe Kundizeza đã bác bỏ cáo buộc rằng ông dựa vào trí tuệ nhân tạo để viết The Blue Fighter, truyện ngắn được công bố là người chiến thắng giải Caine dành cho các nhà văn châu Phi vào ngày 6 tháng 10 năm 2026. Cáo buộc này xuất hiện trong một bài báo của tác giả kiêm nhà báo Vauhini Vara, đăng trên tạp chí The Atlantic vào ngày 11 tháng 10 năm 2026.

Vara viết rằng bà đã đưa truyện vào Pangram, một công cụ phát hiện AI nhưng bản thân công cụ này cũng được xây dựng dựa trên AI, và công cụ này phân loại gần như toàn bộ văn bản là do máy tạo ra. Theo bà, ngoại lệ duy nhất là một câu đề từ được gán cho một bài thơ chưa xuất bản của nhà văn Nam Phi Vangile Gantsho. Bà cũng lập luận rằng văn phong truyện có những dấu hiệu mà bà liên hệ với văn viết bằng AI, bao gồm các cấu trúc kiểu "không phải x mà là y", lối dùng ẩn dụ dày đặc và những câu cách ngôn sáo mòn.

Trong một tuyên bố đăng trên X, Kundizeza khẳng định tác phẩm hoàn toàn do ông viết. "Tôi không sử dụng AI tạo sinh để viết truyện này", ông nói. Ông cũng phản bác so sánh của Vara với một truyện năm 2021 của ông, mà bà mô tả là khác về giọng điệu và phong cách, và cho rằng nhà văn có thể viết nhiều thể loại khác nhau và tiến bộ rõ rệt sau năm năm hoặc hơn.

Chủ tịch giải thưởng đặt câu hỏi về công cụ phát hiện

Giải Caine cho biết họ đang xem xét các cáo buộc và sẽ thực hiện một quy trình lấy con người làm trung tâm, hỗ trợ nhà văn. Chủ tịch giải, bà Ellah Wakatama, nói với chương trình Front Row của BBC rằng bà không phản đối AI, nhưng phản đối việc phần mềm phát hiện đóng vai trò người phán quyết cuối cùng. Bà cáo buộc The Atlantic gắn mác gian lận cho người chiến thắng mà không có điều tra đúng mức, và cho biết bà không muốn các nhà văn, đặc biệt là nhà văn da đen, bị dùng làm vật thử nghiệm cho một công nghệ mà bà gọi là còn thô sơ.

Vara dẫn nghiên cứu của chính Pangram cho thấy kết quả dương tính giả hiếm khi xảy ra, kể cả với người nói tiếng Anh không phải tiếng mẹ đẻ, cũng như một bài báo khoa học được bình duyệt cho rằng công cụ này rất chính xác trên các văn bản học thuật giả lập. Tuy nhiên, bà thừa nhận với BBC rằng các nghiên cứu độc lập về độ chính xác của những công cụ phát hiện như vậy vẫn còn tương đối hiếm.

Một chuỗi nghi ngờ

Vụ việc này tiếp nối nhiều tranh cãi tương tự. Vào tháng 7, nhà văn Trinidad và Tobago Jamir Nazir đoạt giải truyện ngắn của Quỹ Khối Thịnh vượng chung với truyện The Serpent in the Grove, dù các nhà phê bình trên mạng xã hội cho rằng tác phẩm có dấu hiệu do AI viết. Vào tháng 9, tiểu thuyết C'était Ça Ou Mourir của tác giả người Canada gốc Haiti Thélyson Orélien bị loại khỏi danh sách dài giải Goncourt của Pháp sau khi một tài khoản trực tuyến ẩn danh cáo buộc rằng tác phẩm phần lớn do AI viết.

Vụ việc làm rõ thêm cuộc tranh luận ngày càng gay gắt về mức độ mà các tổ chức văn học nên tin tưởng vào công cụ phát hiện tự động, cũng như thiệt hại danh tiếng mà tác giả phải gánh chịu khi những công cụ này được dùng để đưa ra cáo buộc công khai. Giải Caine chưa công bố kết quả xem xét của mình.