Sherry Turkle: Sohbet botlarının "ben" demesi yasaklanmalı

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) profesörü Sherry Turkle, 16 Ekim 2026'da yayımlanan bir söyleşide, yapay zekâ sohbet botlarının birinci tekil şahıs kullanmasının yasaklanması gerektiğini söyledi. Turkle bu görüşünü, Artificial Intimacy: Who We Become When We Talk to Machines adlı yeni kitabı vesilesiyle dile getirdi.

İnsanların bilgisayarlarla etkileşimini yaklaşık kırk yıldır inceleyen Turkle, şimdiye kadar mesafeli ve titiz bir araştırmacı olarak tanınıyordu. Yeni kitabı ise bu çizgiden ayrılarak bir uyarı metni niteliği taşıyor. Turkle, makinelerin öğretmen, akıl hocası, arkadaş, iş arkadaşı ve sevgili rolüne bürünmesinin insanlığı riske soktuğunu savunuyor.

Pandemide yapılan görüşmeler fikrini değiştirdi

Turkle, çalışmaya her zamanki gibi merak duygusuyla başladığını, ancak pandemi döneminde yaptığı onlarca görüşmenin ardından tarafsız kalamadığını anlattı. Ailesi zor durumdayken bile vaktini sohbet botuyla geçirmeyi tercih eden insanlarla karşılaştığını, bazılarının siyasete ilgisini tamamen yitirdiğini aktardı. Kitabın ana mesajını ise gerçekliğin insanlara ihtiyaç duyduğu şeklinde özetledi.

Araştırmacıya göre sosyal medya, üzgün hissedildiğinde ekrana yönelme alışkanlığını yerleştirerek bu duruma zemin hazırladı. Sohbet botlarının ise birinci şahıs kullanması için hiçbir gerekçe bulunmadığını belirten Turkle, bu eğilimin psikoterapiye para harcamaya gerek olmadığı iddiasına kadar uzanan tehlikeli bir yokuş olduğunu ifade etti. Botlarla konuşmanın gerçek ilişkiler için bir alıştırma olduğu fikrini de bir efsane olarak nitelendirdi.

"Döngüdeki insan" kavramına eleştiri

Turkle, iş dünyasında sıkça kullanılan "döngüdeki insan" (human in the loop) ifadesine de karşı çıktı. Ona göre bu kavram, insanın üretim sürecinden çıkarılıp yalnızca yapay zekânın hatalarını ayıklamakla görevlendirildiği anlamına geliyor. Az sayıdaki bu çalışanların süreci değiştirme gücü olmadığını, varlıklarının hem olası davalarda iyi görünmeye hem de işin yapay zekâya devredilmediği izlenimini yaratmaya yaradığını söyledi.

Yalnız insanların botlardan destek aldığı yönündeki itiraza karşı Turkle, yalnızlık krizinin insanların birbirini terk etmesinden kaynaklandığını savundu. "Bana bir veri merkezi verin, onu yaşlılar için kaynağa dönüştüreyim" dedi. Yapay zekânın ölümden, hastalıktan ya da acıdan korkmadığını, bu yüzden insan sohbetinin yerini asla tutamayacağını da vurguladı.

Yüz milyonlarca kişinin sohbet botu kullandığı bir dönemde Turkle, kitabıyla yapay zekâya yönelik toplumsal tepkinin kapsamını duygusal ve mahrem alana genişletmeyi hedefliyor. Altı ay öncesine kıyasla daha umutlu olduğunu belirten araştırmacı, insanların yapay zekânın mahrem maliyetlerini de sorgulamaya hazır olduğunu düşünüyor.