Çin, yapay zekâ modelleri ve güneş teknolojilerine ihracat kısıtlaması planlıyor

Çin Ticaret Bakanlığı ile Bilim ve Teknoloji Bakanlığı, 16 Ekim 2026'da yapay zekâ, biyotıp ve fotovoltaik alanlarındaki 40 ileri teknolojinin ihracatına yeni denetimler getiren bir taslak plan duyurdu. "48 Numaralı Duyuru" başlığını taşıyan düzenleme, temel modellerden güneş hücresi üretimine, gen tedavisi platformlarından bilgi işleme sistemlerine uzanan geniş bir alanı kapsıyor.

Taslağa göre listedeki 14 teknolojinin yurt dışına satışı tamamen yasaklanacak. Bu grupta perovskit ve tandem güneş hücresi modülü üretim teknolojileri, kötü amaçlı kod üretebilen ve bu kodu değiştirebilen yapay zekâ tabanlı teknolojiler ile hücre ve gen tedavisine ilişkin bazı platformlar yer alıyor. Kalan 26 teknoloji ise kısıtlı ihracat kapsamına alınıyor; örneğin yıllık en az 30.000 ton kapasiteli üretim hatlarını içeren polisilikon mühendislik teknolojileri bu kategoride.

Yapay zekâda 23 teknoloji listede

Ticaret Bakanlığı sözcüsü, yapay zekâ teknolojilerinin büyük bölümünün serbestçe ihraç edilmeye devam edeceğini belirtti. Bununla birlikte temel modeller, akıllı ajanlar, hesaplama kümeleri ve bilgi işleme teknolojilerini kapsayan 23 kritik yapay zekâ teknolojisi denetim listesine ekleniyor. Bakanlığa göre otonom kötü amaçlı kod üretimi gibi yetenekler kritik altyapıyı, savunma sistemlerini ve devlet ağlarını hedef almak için kullanılabilir.

Sözcü, "Çin'in amacı güvenlik önlemleri kurmak, kötüye kullanımı önlemek ve yapay zekânın insan denetiminde kalmasını sağlamak" dedi. Bakanlık ayrıca açık kaynak yapay zekâ ekosistemine bağlılığını sürdürdüğünü vurguladı. Açıklamaya göre açık kaynak projeler ve yurt dışındaki çip üretim faaliyetleri kolaylaştırıcı tedbirlerden yararlanabilecek; açık kaynak olarak yayımlanmış ya da akademik makalelerde yer almış teknolojiler ise genel olarak denetim dışında tutulacak.

Fotovoltaik tarafında polisilikon üretimi, gofret imalatı ve güneş hücresi üretimini kapsayan 12 teknoloji listeye giriyor. Bakanlık, bu teknolojilerin havacılık, savunma ve insansız sistemler gibi hassas alanlarda giderek daha fazla kullanıldığını, bu nedenle ihracatın ulusal güvenlik boyutunun büyüdüğünü savundu. Yalnızca sınırlı sayıda teknolojinin düzenleneceği, diğerlerinin serbest kalacağı da açıklamada yer aldı.

Neden önemli

Çin, adımını diğer büyük ekonomilerin bu alanlarda uyguladığı ihracat denetimlerine dayandırıyor ve uluslararası uygulamalardan yararlandığını söylüyor. Taslak, güneş ürünlerinin çoğunu doğrudan etkilemese de yeni nesil üretim teknolojilerine getirilen sınırlar, Hindistan gibi Çin'e bağımlılığını azaltıp güneş tedarik zincirinde üst basamaklara çıkmak isteyen ülkelerin planlarını zorlaştırabilir. Yapay zekâ modelleri ve ajanlarına yönelik denetimler ise teknoloji rekabetinde ihracat kontrollerinin artık her iki yönde de kullanıldığını gösteriyor.