Güney Afrika yapay zekâ politikası: Sahte kaynak skandalında bir yetkili istifa etti

Güney Afrika İletişim Bakanı Solly Malatsi, 15 Ekim 2026'da yaptığı açıklamada, ulusal yapay zekâ politikası taslağına uydurma akademik kaynakların girmesi nedeniyle açığa alınan iki bakanlık çalışanından birinin istifa ettiğini doğruladı. Hâlâ bakanlıkta görevli olan diğer yetkili hakkındaki disiplin süreci devam ediyor.

Taslak, gerçekte var olmayan akademik çalışmalara yapılan atıfların ortaya çıkmasının ardından Mayıs 2026'da geri çekilmişti. Malatsi'ye göre sorun, hazırlık aşamasında yapay zekâ kullanıldığının bildirilmemesinden kaynaklandı; bu durum metinde model kaynaklı halüsinasyonların fark edilmeden kalmasına yol açtı. Bakan, sorumluların hesap vermesi talimatı üzerine bakanlık genel müdürünün harekete geçtiğini belirtti.

Malatsi, olayın sonuçsuz bırakılamayacağını vurgulayarak "Önemli bir politikada bu kadar büyük bir leke, öylece geçiştirilemez" dedi. Bakan, geri çekme kararının politika yapım sürecine zarar verse de kaçınılmaz olduğunu savundu.

Yeni takvim ve bağımsız panel

Hükümet, yerine hazırlanan politikanın Mart 2027 sonundan önce Bakanlar Kurulu tarafından nihai hâle getirileceğinden emin olduğunu söylüyor; kamuoyu istişaresinin Nisan ayında başlaması bekleniyor. Johannesburg'daki CollectiveXchange 2026 zirvesinde sürecin geciktiğini kabul eden Malatsi, bunu yanlış bir başlangıcın bedeli olarak nitelendirdi. Ancak yeni bir son tarih belirlendiği iddiasını reddetti; daha önce anılan Ocak 2027 ile 2026/27 mali yılının sonunun ayrı tarihler olmadığını söyledi.

Yeni metni, Witwatersrand Üniversitesi'ne bağlı Machine Intelligence and Neural Discovery Institute'tan Prof. Benjamin Rosman liderliğindeki bağımsız bir inceleme paneli hazırlıyor. Malatsi, istişare aşamasında önce kamu kurumlarının, ardından sivil toplum, vatandaşlar ve özel sektörün görüşlerinin alınacağını açıkladı.

Neden önemli

Skandal, kendini kıtada yapay zekâ yönetişiminde öncü olarak konumlandırmak isteyen bir hükümet için ciddi bir itibar kaybı oldu ve kamu politikası hazırlığında üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin denetim eksiklerini gün yüzüne çıkardı. Malatsi ise geri çekilen taslağın, çevrim içi haklar ve onurun korunması gibi sağlam hükümler içerdiğini, yeni politikada etik dışı kullanım durumunda başvuru yollarının da yer alması gerektiğini söyledi.