AB Yapay Zekâ Yasası taslağı: Soruşturmalar ceza süresini yeniden başlatabilir

Avrupa Komisyonu, AB Yapay Zekâ Yasası (AI Act) kapsamında Yapay Zekâ Ofisi'nin ceza usullerini düzenleyen bir uygulama tüzüğü taslağını 12 Ekim 2026'da kamuoyu görüşüne açtı. Görüşler 9 Kasım 2026'ya kadar iletilebilecek. Metin henüz Komisyon tarafından kabul edilmiş ya da onaylanmış değil.

Taslak, ulusal makamların değil doğrudan Yapay Zekâ Ofisi'nin yetkisindeki yaptırımları kapsıyor. Yasanın dijital omnibus paketiyle değiştirilen 75. maddesine göre bu yetki iki alanı içeriyor: model ve sistemin aynı sağlayıcı ya da grup tarafından geliştirildiği genel amaçlı model tabanlı bazı sistemler ile Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında belirlenmiş çok büyük platform ve arama motorlarına entegre sistemler. Örneğin bir modeli eğitip onu tüketici asistanına dönüştüren bir şirket, ulusal bir otorite yerine Komisyon'la muhatap olacak.

Beş yıllık süre yeniden işleyebilir

Yasanın 75c maddesi, Ofis'in ceza yetkisinin ihlal tarihinden, süregelen ihlallerde ise ihlalin sona erdiği günden itibaren beş yılda zamanaşımına uğrayacağını zaten belirliyor. Taslağın 4. maddesi ise bu süreyi kesen durumları sıralıyor: belge veya açıklama talepleri, sistemin değerlendirilmesi için erişim, denetimler, yapılandırılmış diyaloğa davet ve bir usulün başlatılması ya da yeniden açılması. Her kesinti yeni bir beş yıllık süre başlatacak.

Taslak, para cezası ya da periyodik ceza verilmeden geçebilecek azami süreyi başlangıç süresinin iki katı, yani on yıl olarak sınırlıyor. Ancak Komisyon kararına karşı Avrupa Birliği Adalet Divanı'na başvurulması veya denetim için yargı izninin beklenmesi süreyi askıya alabilecek; bu durumda toplam süre on yılı aşabilir. Böylece sorunlu bir uygulamaya son veren sağlayıcı bile yeni bir soruşturma işlemiyle yeniden beş yıllık risk altına girebilir. Kesinleşen cezaların tahsili için ise ayrı bir beş yıllık süre öngörülüyor.

Mekanizma, AB'nin rekabet usullerine ilişkin tüzüğünün 25. maddesine büyük ölçüde benziyor. Taslakta, askıya alma sırasında üst sınırı uzatmak için var olmayan bir "6. fıkraya" atıf yapılması ise metnin kesinleşmeden önce netleştirilmesi gereken bir tutarsızlık olarak öne çıkıyor.

Gizli belgelere yalnızca dış danışmanlar erişebilecek

Taslağın ikinci bölümü savunma haklarını ele alıyor. Ön tespitlerin bildirilmesinin ardından şirket, talep üzerine dosyada atıf yapılan belgeleri ticari sırlar ayıklanmış biçimde alabilecek. Gizli belgeleri de kapsayan daha geniş erişim ise sınırlı sayıda dış avukat, ekonomist ve teknik uzmana tanınabilecek. Bu kişiler şirketin çalışanı olamayacak; soruşturma sırasında ya da kapanışından sonraki üç yıl içinde şirkete veya aynı pazardaki bir rakibe geçerlerse Komisyon'u bilgilendirmek zorunda kalacak. Bu da şirket içi mühendislerin söz konusu erişimden yararlanamayacağı anlamına geliyor.

Tüzük, kabul edilmesi halinde Avrupa Birliği Resmî Gazetesi'nde yayımlanmasından 20 gün sonra yürürlüğe girecek. Görüş sürecinde kesinti sayılan işlemler, askıya alma kuralları ve dosyaya erişim koşulları hakkında öneri sunulabiliyor.