İtalya'da yapay zekâ ile işten çıkarmaya insan karar şartı 23 Ekim'de başlıyor

İtalya'da işverenler, 23 Ekim 2026'dan itibaren çalışanlarla ilgili nihai kararları yalnızca yapay zekâ sistemlerinin otomatik işlemine dayandıramayacak. 7 Ekim 2026 tarihli 179 sayılı yasama kararnamesi, 8 Ekim'de Gazzetta Ufficiale'de yayımlandı ve ülke hukukunu Avrupa Birliği'nin yapay zekâ tüzüğü AI Act'e (2024/1689 sayılı tüzük) uyarlıyor.

Kararnamenin eğitim, meslekler, çalışma hayatı, sağlık ve kamu yönetiminde yapay zekâyı düzenleyen üçüncü bölümü, işveren kararlarına ilişkin hükmü içeriyor. Madde metinleri 19 Ekim itibarıyla resmi kaynaklarda henüz erişilebilir değildi; içerik, 13 Ekim'de yayımlanan ve birbirini doğrulayan iki hukuki analize dayanıyor: Euroconference'ın hukuk haber sitesi EcNews ve hukuk bürosu A&O Shearman'ın Milano ofisinin notu.

Gerçek yetkiye sahip bir insan

Analizlere göre kural, iş ilişkisinin kurulması, değiştirilmesi ve sona erdirilmesine dair karar süreçlerinde yapay zekâ kullanan tüm işverenleri kapsıyor. Disiplin cezaları ve performans değerlendirmeleri de bu kapsamda. Nihai kararı, yalnızca kâğıt üzerinde değil, fiilen ve bağımsız olarak karar verme yetkisine sahip bir gerçek kişinin vermesi gerekiyor.

Yaptırım ağır: kurala aykırı biçimde verilen işten çıkarma ve diğer işveren kararları hükümsüz sayılıyor. İşveren ayrıca, işleme başlamadan önce çalışanları 152/1997 sayılı kararnamenin 1-bis maddesi uyarınca bilgilendirmek zorunda. Çalışan talep ederse, bir insan aracılığıyla kararın anlaşılır bir gerekçesini, yapay zekâ sisteminin karardaki ağırlığı ve temel parametreleriyle birlikte alabilecek.

GDPR'dan iki önemli fark

AB'nin Genel Veri Koruma Tüzüğü'nün (GDPR) 22. maddesi zaten tamamen otomatik kararlara karşı koruma sağlıyor, ancak sözleşme, yasa ve açık rıza gibi istisnalara izin veriyor. İtalyan kararnamesinde ise çalışanın rızası istisna sayılmıyor. Ayrıca GDPR ihlalleri idari para cezalarıyla sonuçlanırken İtalya'da doğrudan insan kaynakları kararının kendisi geçersiz hale geliyor.

Aday arama ve seçme faaliyetleri ise nihai karar sayılmadığı için kapsam dışında. A&O Shearman'a göre bu istisna, bir aday elense bile özgeçmiş elemeyi de kapsıyor; ancak eleme tamamen otomatikse GDPR'ın 22. maddesi uygulanmaya devam ediyor.

Düzenleme, AB genelindeki benzer bir eğilimin parçası. Platform çalışmasına ilişkin 2024/2831 sayılı AB direktifi de çalışanın hesabının askıya alınması veya sözleşmesinin feshi gibi kararların bir insan tarafından verilmesini şart koşuyor. Üye devletlerin bu direktifi 2 Aralık 2026'ya kadar iç hukuka aktarması gerekiyor.