Çin yapay zekâ ve güneş teknolojisi ihracatını kısıtlamaya hazırlanıyor

Çin hükümeti, kilit teknolojilerin yurt dışına aktarımını sınırlandırmayı amaçlayan bir düzenleme taslağı yayımladı. Ticaret Bakanlığı'nın da aralarında bulunduğu kurumların hazırladığı metin, başta yapay zekâ, güneş enerjisi teknolojileri ve biyoteknoloji olmak üzere 40 teknolojiyi kapsıyor. Taslak hakkındaki görüşler 15 Kasım 2026'ya kadar iletilebilecek.

Taslağa göre listedeki 26 teknolojinin ihracatı izne bağlanacak, kalan 14 teknolojinin ihracatı ise tamamen yasaklanacak. Söz konusu teknolojilerin aktarımı için bir kayıt zorunluluğu ise 16 Ekim 2026 Cuma gününden bu yana zaten uygulanıyor.

Yapay zekâ ajanları ve büyük modeller listede

Kısıtlama listesindeki teknolojilerin 23'ü yapay zekâ alanından. Bunlar arasında yapay zekâ ajanları ve büyük yapay zekâ modellerine yönelik yöntemler yer alıyor. Bununla birlikte uygulamalar ve internet siteleri üzerinden Çin yapay zekâ hizmetlerine erişimin serbest kalması bekleniyor. Halihazırda kamuya açık olan yapay zekâ teknolojilerinin de erişilebilir olmaya devam edeceği belirtiliyor.

Taslak, güneş hücresi üretim yöntemlerini ve hücre ile gen tedavilerine ilişkin teknikleri de kapsıyor. Güneş enerjisi tarafında hedefin bitmiş güneş panelleri değil, ağırlıklı olarak üretim tesisleri ve ekipmanları olduğu anlaşılıyor.

Pekin, adımı güvenlik kaygılarıyla gerekçelendiriyor. Hükümete göre yapay zekâ sistemleri kritik altyapılara yönelik saldırılarda kullanılabilir; güneş teknolojisi ise uzay ve savunma alanlarında da işlev görüyor. Kurallar yalnızca belirli ülkeleri değil, tüm dünyayı hedef alacak.

Teknoloji rekabetinde yeni halka

Düzenleme, Çin'in son aylardaki benzer adımlarının devamı niteliğinde. Pekin, Temmuz ayında teknoloji şirketleriyle Çin yapay zekâ modellerine erişimin olası sınırlandırılması konusunda görüşmeler yapmıştı. Mayıs ayında ise stratejik bilgi birikimini ülkede tutmak amacıyla yapay zekâ uzmanlarına yönelik yurt dışına çıkış kısıtlamalarını genişletmişti.

Çin ile ABD uzun süredir birbirlerine karşılıklı ticaret kısıtlamaları uyguluyor. Yapay zekâ kaynaklı kritik güvenlik olayları için kurulması gündeme gelen bir "kırmızı hat" gibi iş birliği işaretleri ise şimdilik istisna olarak kalıyor. Çin'in açık kaynaklı modellerle küresel yapay zekâ ekosisteminde güçlü bir konum edindiği düşünüldüğünde, taslağın kesinleşmesi uluslararası şirketlerin teknoloji ortaklıklarını da etkileyebilir.