CERN ve Mistral AI, fizik için yapay zekâ temel modeli geliştirecek

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi CERN ile Fransız yapay zekâ şirketi Mistral AI, bilimsel keşiflere yönelik temel modeller geliştirmek amacıyla uzun vadeli stratejik bir ortaklık kurma niyetlerini ortaya koyan bir belge imzaladı. İki kurum, anlaşmayı 15 Ekim 2026 Perşembe günü duyurdu.

Ortaklığın merkezinde "Large Physics Model" adı verilen bir yapay zekâ modeli yer alıyor. CERN'in açıklamasına göre bu model, çarpıştırıcı fiziği alanında geliştirilen ilk temel model olacak ve milyarlarca simüle edilmiş parçacık çarpışması üzerinde eğitilecek.

Özel algoritmaların yerini alması hedefleniyor

Yeni modelin, parçacıkların yeniden yapılandırılması ve tanımlanması için bugün kullanılan bazı uzmanlaşmış algoritmaların yerine geçmesi planlanıyor. Fizikçiler, dedektörlerde kaydedilen sinyallerden hangi parçacıkların oluştuğunu belirlemek için şu anda bu tür özel yazılımlara başvuruyor.

CERN, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndan (LHC) elde edilmiş yaklaşık bir eksabayt, yani bir milyon terabayt deney verisine sahip. Kurum, çarpıştırıcıda sürmekte olan ve 2030 civarında tamamlanması beklenen yükseltmenin ardından çarpışma hacminin on kat artmasını öngörüyor. Bu ölçekteki veri, geleneksel analiz yöntemlerini zorlayacak düzeyde görülüyor.

CERN Bilgi İşlem Direktörü Enrica Porcari, "Yüksek enerji fiziği, yapay zekânın olağanüstü titizlikle geliştirilip sınanabileceği eşsiz bir ortam sunuyor" dedi. Bu yaklaşım, fizik deneylerinin kesin ölçümlere dayanan yapısının yapay zekâ modellerini denetlemek için de bir test alanı olabileceğine işaret ediyor.

Takvim ve bütçe belirsiz

Taraflar ortaklık için herhangi bir takvim ya da bütçe paylaşmadı. İmzalanan belgenin bağlayıcı bir sözleşme değil, niyet beyanı niteliğinde olduğu da dikkat çekiyor. CERN ve Mistral AI, geliştirilecek modellerin ileride fizik dışındaki bilim dallarında da kullanılabileceğini belirtti.

Anlaşma, Avrupa'nın en tanınmış bilim kurumlarından biri ile kıtanın önde gelen yapay zekâ girişimlerinden birini bir araya getiriyor. Temel modellerin dil ve görüntünün ötesinde bilimsel veriye uygulanması, son yıllarda araştırma dünyasının giderek daha fazla ilgi gösterdiği bir alan haline geldi.