EU AI-verordening: onderzoeken kunnen sanctietermijn AI-bureau doen herstarten

De Europese Commissie heeft op 12 oktober 2026 een openbare consultatie gestart over een ontwerp van uitvoeringsverordening waarin wordt uiteengezet hoe het AI-bureau sanctieprocedures onder de EU-AI-verordening zal afhandelen. Reacties kunnen tot en met 9 november 2026 worden ingediend. De tekst is nog niet vastgesteld of goedgekeurd door de Commissie.

Het ontwerp heeft alleen betrekking op sancties binnen de directe bevoegdheid van het AI-bureau, niet op sancties die door nationale autoriteiten worden opgelegd. Volgens artikel 75, lid 1, zoals gewijzigd door het digitale omnibus-pakket voor AI, heeft die bevoegdheid twee onderdelen: bepaalde systemen gebouwd op een algemeen model waarbij het model en het systeem van dezelfde aanbieder of groep afkomstig zijn, en systemen die deel uitmaken van zeer grote onlineplatforms of zoekmachines die zijn aangewezen onder de Digital Services Act. Een ontwikkelaar die een model traint en het als consumentenassistent uitbrengt, zou dus te maken krijgen met de Commissie in plaats van met een nationale toezichthouder.

Een vijfjarige termijn die opnieuw kan beginnen

Artikel 75c van de AI-verordening bepaalt al dat de sanctiebevoegdheid van het bureau vijf jaar na een inbreuk verloopt, of na afloop ervan als die doorlopend of herhaald is. Artikel 4 van het ontwerp somt op welke handelingen de termijn zouden onderbreken: verzoeken om documenten of toelichtingen, toegang om een systeem te evalueren, inspecties, uitnodigingen voor gestructureerde dialoog, en het openen of heropenen van procedures. Elke onderbreking zou een nieuwe vijfjarige termijn in gang zetten.

Een uiterste grens van twee keer de oorspronkelijke termijn, dus tien jaar, zou gelden als er geen boete of periodieke dwangsom is opgelegd. Schorsingen worden anders behandeld: een beroep bij het Hof van Justitie van de Europese Unie, of wachten op rechterlijke toestemming voor een inspectie, kan de klok stilzetten, waardoor de totale termijn langer dan tien jaar kan worden. Een aanbieder die een omstreden praktijk al heeft stopgezet, kan zo door één enkele onderzoekshandeling opnieuw worden blootgesteld. De handhaving van definitieve sancties zou een eigen, afzonderlijke vijfjarige termijn hebben.

Het ontwerp sluit nauw aan bij artikel 25 van de Europese procedureverordening inzake mededingingsrecht. Het ontwerp verwijst bij het verlengen van de maximumtermijn tijdens schorsingen echter naar een niet-bestaande "lid 6", een inconsistentie die moet worden hersteld voordat de tekst als definitief kan worden beschouwd.

Vertrouwelijke dossiers alleen voor externe adviseurs

Het tweede deel van het ontwerp beschrijft de verdedigingsrechten. Nadat voorlopige bevindingen zijn meegedeeld, kan een bedrijf de in die bevindingen aangehaalde documenten opvragen, met verwijdering van bedrijfsgeheimen. Ruimere toegang, inclusief vertrouwelijk materiaal, kan worden verleend aan een beperkt aantal externe advocaten, economen en technische experts. Zij mogen geen werknemers van het bedrijf zijn en moeten de Commissie informeren als zij tijdens het onderzoek of binnen drie jaar na de afsluiting ervan in dienst treden bij de Commissie of bij een concurrent op dezelfde markten. Interne ingenieurs krijgen deze toegang niet.

Indien het wordt vastgesteld, treedt de verordening 20 dagen na publicatie in het Publicatieblad van de Europese Unie in werking. Reacties op de consultatie kunnen betrekking hebben op de onderbrekende handelingen, de schorsingsregels en de regeling voor toegang tot dossiers.