Dünyada yapay zekâ düzenlemeleri: Ülke ülke rehber (2026)

Kısa cevap: Kapsamlı ve bağlayıcı bir yapay zekâ yasasını aşamalı olarak uygulayan en büyük örnek Avrupa Birliği'dir. Güney Kore ve Japonya da çerçeve yasalar çıkardı. ABD'de federal düzeyde kapsamlı bir yasa yok, kurallar eyaletlerde şekilleniyor. Çin tek bir yasa yerine hedefli yönetmeliklerle ilerliyor. İngiltere, Hindistan, Kanada ve Türkiye'de yürürlükte yapay zekâya özel bir yasa bulunmuyor. Brezilya'da ise tasarı Senato'dan geçti ve Temsilciler Meclisi'nde bekliyor.

Önemli not: Bu rehberdeki bilgiler ağırlıklı olarak 2025 sonuna kadarki gelişmelere dayanıyor ve 14 Ekim 2026 itibarıyla güncel kaynaklarla doğrulanamadı. 2026'ya ait tarihler çoğunlukla planlanan tarihlerdir. Uyum kararı vermeden önce ilgili ülkenin resmî kaynaklarını kontrol etmenizi öneririz.

AB Yapay Zekâ Yasası ne zaman yürürlüğe girdi?

AB Yapay Zekâ Yasası (Tüzük (AB) 2024/1689), 12 Temmuz 2024'te Resmî Gazete'de yayımlandı ve 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girdi. Ancak yükümlülükler kademeli olarak devreye giriyor. Risk temelli bir yapı kullanıyor: Bazı uygulamalar tamamen yasak, yüksek riskli sistemler sıkı kurallara tabi, diğerleri için şeffaflık şartları var.

Takvim şöyle: "Kabul edilemez risk" yasakları ve yapay zekâ okuryazarlığı yükümlülüğü 2 Şubat 2025'te başladı. Genel amaçlı yapay zekâ (GPAI) modellerine ilişkin kurallar ile yönetişim ve ceza hükümleri 2 Ağustos 2025'te uygulanmaya başladı. Ek III'teki yüksek riskli sistemler ve şeffaflık kuralları dahil çoğu yükümlülük için tarih 2 Ağustos 2026, ürün mevzuatına gömülü yüksek riskli sistemler için 2 Ağustos 2027 olarak belirlenmişti.

Cezalar ciddi: Yasaklı uygulamalar için 35 milyon avroya veya küresel yıllık cironun yüzde 7'sine, diğer ihlallerin çoğu için 15 milyon avro ya da yüzde 3'e, yanlış bilgi vermek için 7,5 milyon avro ya da yüzde 1'e kadar. 10 Temmuz 2025'te yayımlanan gönüllü GPAI Uygulama Kuralları'nı büyük laboratuvarların çoğu imzaladı; Meta reddetti, xAI yalnızca güvenlik bölümünü imzaladı.

Belirsiz nokta: Avrupa Komisyonu 19 Kasım 2025'te "Dijital Omnibus" paketini önerdi. Bu öneri, yüksek riskli sistemlere ilişkin tarihleri standartların hazır olmasına bağlayarak ertelemeyi, en geç Aralık 2027 (Ek III) ve Ağustos 2028 (Ek I) gibi son tarihler koymayı öngörüyordu. Parlamento ve Konsey'in bunu hangi tarihlerle kabul ettiğini doğrulayamadık; dolayısıyla 2 Ağustos 2026 yükümlülüklerinin fiilen başlayıp başlamadığını resmî kaynaktan kontrol edin.

ABD'de yapay zekâ yasası var mı?

ABD'de kapsamlı bir federal yapay zekâ yasası yok. Trump yönetimi 20 Ocak 2025'te Biden'ın 14110 sayılı başkanlık kararnamesini iptal etti, 23 Ocak'ta engelleri kaldırmaya odaklı 14179 sayılı kararnameyi imzaladı. 23 Temmuz 2025'te Yapay Zekâ Eylem Planı ve federal alımlarda "woke yapay zekâyı" hedef alan kararname dahil üç yeni kararname yayımlandı.

Eyalet yasalarına 10 yıllık moratoryum getirme girişimi, Senato'nun 1 Temmuz 2025'teki 99'a 1'lik oylamasıyla bütçe tasarısından çıkarıldı. Aralık 2025'te imzalanan bir kararname ise Adalet Bakanlığı bünyesinde bir dava görev gücü ve genişbant fonlarına bağlı koşullarla eyalet yasalarına karşı çıkmayı hedefliyor; bunun davalara dönüşüp dönüşmediği belirsiz. Federal düzeyde çıkan somut yasa, rızasız mahrem görüntüleri ve deepfake'leri suç sayan, 19 Mayıs 2025'te imzalanan TAKE IT DOWN Yasası. Platformların bu içerikleri 48 saat içinde kaldırma yükümlülüğü yaklaşık Mayıs 2026'dan itibaren geçerli.

Eyaletler daha aktif. Kaliforniya'da öncü modeller için şeffaflık getiren SB 53 ve eğitim verisi şeffaflığına dair AB 2013, 1 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi; sohbet botlarına yönelik SB 243 Ekim 2025'te imzalandı. Teksas'ın TRAIGA yasası ve Illinois'in işe alımda yapay zekâ kullanımını düzenleyen HB 3773'ü de 1 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi. Colorado'nun yapay zekâ yasası Ağustos 2025'te 30 Haziran 2026'ya ertelendi; yeniden değiştirilip değiştirilmediğini doğrulayamadık. New York'un RAISE Yasası Aralık 2025'te değişikliklerle imzalandı, yürürlük tarihi teyit edilmeli.

Çin yapay zekâyı nasıl düzenliyor?

Çin'de tek bir yapay zekâ yasası yok; kapsamlı bir yasa Devlet Konseyi'nin mevzuat planında yer alsa da bildiğimiz kadarıyla kabul edilmedi. Bunun yerine hedefli kurallar var: algoritmik öneri sistemleri (Mart 2022), derin sentez (Ocak 2023) ve hizmetlerin kayıt altına alınmasını isteyen Üretken Yapay Zekâ Geçici Tedbirleri (15 Ağustos 2023).

Yapay zekâ ile üretilen içeriğin etiketlenmesine dair tedbirler Mart 2025'te yayımlandı ve 1 Eylül 2025'te zorunlu ulusal standart GB 45438-2025 ile birlikte yürürlüğe girdi. Siber Güvenlik Yasası'na yapay zekâ hükümleri ekleyen değişikliklerin 1 Ocak 2026'da yürürlüğe girdiği bildiriliyor; bu bilgi doğrulanmalı.

İngiltere, Japonya ve Güney Kore'de durum ne?

İngiltere "inovasyon yanlısı" ve ilke temelli bir yol izliyor: Ayrı bir yapay zekâ yasası yok, mevcut düzenleyiciler kendi alanlarında denetim yapıyor. Ocak 2025'te Yapay Zekâ Fırsatları Eylem Planı açıklandı, Şubat 2025'te AI Safety Institute'un adı AI Security Institute olarak değiştirildi. Söz verilen öncü yapay zekâ yasası defalarca ertelendi; telif hakkı tartışması da son bilgilere göre çözülmemişti.

Japonya 28 Mayıs 2025'te Yapay Zekâ Teşvik Yasası'nı kabul etti; yasa Eylül 2025'te tamamen yürürlüğe girdi. Bağlayıcı yükümlülük ve ceza içermiyor, Başbakan başkanlığında bir Yapay Zekâ Strateji Merkezi kuruyor. Aralık 2025 civarında bir Yapay Zekâ Temel Planı bekleniyordu.

Güney Kore'nin Yapay Zekâ Temel Yasası 26 Aralık 2024'te kabul edildi ve 22 Ocak 2026'da yürürlüğe girecek şekilde planlandı. "Yüksek etkili" yapay zekâyı ve üretken içerik etiketlemesini düzenliyor, büyük yabancı sağlayıcılardan yerel temsilci istiyor. Azami para cezası 30 milyon won (yaklaşık 20 bin dolar); hükümet cezalarda en az bir yıllık geçiş süresi duyurmuştu.

Hindistan, Brezilya ve Kanada'da yapay zekâ kuralları

Hindistan'da yapay zekâya özel yasa yok. Elektronik ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı (MeitY) 5 Kasım 2025'te ilke temelli Yapay Zekâ Yönetişim Rehberi'ni yayımladı. Ekim 2025'te, sentetik içeriklerde görselin ya da sesin yüzde 10'unu kaplayan görünür etiketler isteyen bir taslak kural değişikliği yayımlandı; kesinleşip kesinleşmediği belirsiz. Kişisel veri koruma kuralları Kasım 2025'te 12–18 aylık geçiş süreleriyle yürürlüğe kondu.

Brezilya'da AB modelini örnek alan risk temelli PL 2338/2023 tasarısı 10 Aralık 2024'te Senato'dan geçti ve Temsilciler Meclisi'ndeki özel komisyonda bekliyordu. Ekim 2026'daki seçimler süreci yavaşlatabilir; oylama yapılıp yapılmadığını doğrulayamadık.

Kanada'da AIDA tasarısı, parlamentonun 6 Ocak 2025'te tatile girmesiyle düştü. Mayıs 2025'te ilk Yapay Zekâ ve Dijital İnovasyon Bakanı olan Evan Solomon hafif düzenleme sinyali verdi. Şimdilik 2023 tarihli gönüllü üretken yapay zekâ davranış kuralları geçerli.

Türkiye'de yapay zekâ yasası var mı?

Türkiye'de yürürlükte bir yapay zekâ yasası yok. Politika çerçevesini Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021–2025 ve onu güncelleyen 2024–2025 Eylem Planı oluşturuyor. Haziran 2024'te TBMM'ye sunulan, AB'den esinlenen ve 35 milyon liraya ya da cironun yüzde 7'sine varan cezalar öngören kısa bir kanun teklifi ilerlemedi.

2025'te deepfake ve yapay zekâ içeriklerine cezai sorumluluk getirmeyi amaçlayan öneriler gündeme geldi; Meclis'teki durumları teyit edilmeli. KVKK'nın Kasım 2025'te üretken yapay zekâ ve kişisel verilere dair bir rehber yayımladığı bildiriliyor. Son bilgilere göre Türkiye, Avrupa Konseyi Yapay Zekâ Çerçeve Sözleşmesi'ni imzalamamıştı.

Uluslararası anlaşmalar neyi değiştiriyor?

Avrupa Konseyi Çerçeve Sözleşmesi 5 Eylül 2024'te imzaya açıldı; AB, İngiltere, Kanada, Japonya ve Eylül 2024'te Biden döneminde ABD imzacılar arasında. ABD'nin güncel tutumu net değil. Bunun yanında G7 Hiroşima Süreci Davranış Kuralları, OECD Yapay Zekâ İlkeleri ve Ağustos 2025'te kurulan BM bilimsel paneli ile küresel diyalog mekanizması var. Bu çerçeveler çoğunlukla yön gösterici; doğrudan yaptırım ise ulusal yasalardan geliyor.